Pek çok ebeveyn, çocuğun “teşekkür ederim” demediği ya da oyuncağını vermediği anlarda mahcup olur ve hemen “Söyle bakalım, ne diyecektik?” diye araya girer. Oysa zorla söylenen bir teşekkür ya da istemeden yapılan paylaşım, içselleştirilmiş bir değer değil, yalnızca baskıya verilen bir tepkidir. Bu yazıda, çocuğun nezaket ve paylaşım becerisini kendi hızında geliştirmesine yardımcı olacak basit yaklaşımlara yer veriyoruz.
Bu konuda destek almak isterseniz çocuk Psikiyatri Ankara sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Önce model olun, sonra bekleyin
Çocuklar öğütten çok gözlemleyerek öğrenir. Markette kasiyere, evde eşinize, çocuğunuza bir şey uzattığında “sağ ol, çok işime yaradı” diyerek teşekkür edin. Teşekkürün nedenini de söyleyin: “Çorbayı hazırladığın için teşekkürler, üşümüştüm.” Bu, ifadeyi bir kalıp olmaktan çıkarıp bir duyguyla ilişkilendirir. Çocuğunuzdan da bu davranışı hemen beklemeyin; çoğu çocuk için düzenli olarak duyduğu bir söz, aylar sonra kendiliğinden kullandığı bir söze dönüşür.
Duyguyu adlandırın, zorlamayın
Çocuk teşekkür etmediğinde başkalarının önünde uyarmak yerine, o an geçiştirip sonra sakin bir ortamda konuşabilirsiniz. “Teyzenin sana kitap vermesi hoşuna gitti mi? Ona bunu söylersek sevinir.” gibi cümleler, karşıdaki kişinin duygusunu fark etmesine yardım eder. Ortamda gerginlik yaşanıyorsa sizin kısaca “Çok teşekkür ederiz” demeniz yeterlidir. Çocuk, nezaketin utandırılmadan da var olabildiğini görür. Gün sonunda “Bugün sana iyi gelen neydi, kime minnettarsın?” diye sormak da şükran duygusunu doğal biçimde besler.
Paylaşmayı sahiplik duygusuyla birlikte düşünün
Küçük çocuklar için paylaşmak, sevdikleri şeyi kaybetme riski taşır. Bu yüzden “Hepsini ver, ayıp olur” demek işe yaramaz. Bunun yerine sırayla oynama kuralını kullanın: “Sen bitirince arkadaşın alacak, sıra gelince yine sende.” Zamanlayıcı ya da basit bir sayma yöntemi, sürecin adil olduğunu gösterir. Çocuğun çok değer verdiği birkaç oyuncağı misafir gelmeden önce kaldırmasına izin vermek de sınır çizme hakkını tanır ve ortak oyuncaklara karşı daha rahat davranmasını sağlar. Paylaştığında sonucu fark ettirin: “Ona oyuncağını verdin, bak nasıl gülüyor.”
Daha fazlası için Ankara Çocuk Psikiyatri sayfasına göz atabilirsiniz.
Yaşa uygun beklenti ve destek
İki üç yaş civarındaki çocuklar için paylaşım gelişimsel olarak hâlâ zordur; dört beş yaşa doğru empati becerisi güçlendikçe kolaylaşır. Beklentinizi yaşa göre ayarlayın. Çocuğunuz uzun süre akranlarıyla iletişimden kaçınıyor, aşırı öfke nöbetleri yaşıyor ya da sosyal ortamlarda belirgin zorlanıyorsa bir çocuk psikoloğuyla görüşmek yol gösterici olabilir.
Özetle, teşekkür ve paylaşım emirle değil, örnek, sabır ve anlayışla yerleşir. Çocuğunuzun denemelerini fark edip takdir ettiğinizde, bu davranışları kendi isteğiyle sürdürme olasılığı artar.
İlgili okuma: Çocuklarda Akran Zorbalığının Sessiz İşaretleri