Okuldan gelen çocuğa “Bugün nasıl geçti, ne yaptın, kiminle oynadın, yemeğini yedin mi?” diye sormak çoğu ebeveynin refleksidir. Niyet sevgi ve ilgidir, ancak art arda gelen sorular çocuğa sorgulanıyormuş hissi verebilir. Sonuçta çoğu zaman “iyiydi”, “bilmiyorum” ya da “hatırlamıyorum” yanıtını alırız. Merakla dinlemek, cevap toplamaya değil çocuğu anlamaya odaklanan bir iletişim biçimidir.
Görüşme süreci hakkında ayrıntılar Ankara Çocuk Psikiyatri bölümünde yer alıyor.
Soru ile merak arasındaki fark
Soru çoğu zaman bir yanıt bekler ve yanıtın doğru ya da yeterli olup olmadığı ima edilir. Merak ise çocuğun iç dünyasına açık bir davettir. “Neden vurdun?” sorusu savunmaya iter. “Seni o kadar kızdıran ne oldu, anlatmak ister misin?” cümlesi ise anlatmayı güvenli hale getirir. Sorularınızı azaltmak yerine önce niyetinizi değiştirmek daha etkilidir: öğrenmek istediğiniz şey bilgi mi, yoksa çocuğun yaşadığı deneyim mi?
Konuşmayı açan somut cümleler
Soru yerine gözleminizi paylaşabilirsiniz: “Bugün biraz sessiz görünüyorsun.” ya da “Eve girerken çok heyecanlıydın.” Bu cümleler çocuğa yanıt yükümlülüğü getirmez, ama kapıyı aralar. “Bana biraz daha anlat”, “Sonra ne oldu?” ve “Bu senin için nasıl bir şeydi?” gibi ifadeler de akışı sürdürür. Çocuk bir şey anlattığında hemen çözüm sunmaktan, ders vermekten veya “üzülecek bir şey değil” demekten kaçının. Önce duyduğunuzu yansıtın: “Arkadaşın seni oyuna almayınca çok üzülmüşsün.”
Zamanı ve ortamı doğru seçmek
Çocuklar çoğu zaman yüz yüze oturup konuşmaktan çok, yan yana bir iş yaparken açılır. Araba yolculuğu, yemek hazırlama, çizim yapma ya da yatmadan önceki sakin on dakika bunun için uygundur. Okuldan çıkar çıkmaz yoğun sorular yerine bir süre sessizce eşlik etmek, çocuğun gününü kendi hızında toparlamasına yardım eder. Telefonu kenara bırakmak, göz hizasına inmek ve acele etmemek de dinlediğinizi gösteren en güçlü işaretlerdir.
Uygun bir başlangıç için çocuk Psikiyatri Ankara hakkında okuyabilirsiniz.
Sessizliğe ve duygulara yer açmak
Çocuk cevap vermediğinde bunu bir engel olarak görmeyin. Birkaç saniyelik sessizlik, düşünmesi için gereken alandır. Anlattığı şey size önemsiz ya da yanlış gelse bile onu düzeltmek yerine duygusunu adlandırmak güven kazandırır. Çocuk her anlattığında yargılanmadığını fark ederse zamanla daha çok paylaşır. Ancak uzun süredir içine kapanıklık, uyku ya da iştah değişikliği, okul reddi veya yoğun öfke gibi belirtiler sürüyorsa bir çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmak yerinde olur.
Merakla dinlemek bir teknikten çok bir tutumdur ve küçük adımlarla gelişir. Bu akşam bir soruyu eksiltip yerine bir gözlem ve bir dinleme anı koymak, çocuğunuzla bağınızı güçlendirmek için iyi bir başlangıçtır.
Devamında şu sayfa da işinize yarayabilir: Çocuklarda Akran Zorbalığının Sessiz İşaretleri